صنعت نفت ایران درگیر شدیدترین بحران سالهای اخیر؛ صادرات ۸۰ درصد کاهش یافت
دادههای رصد کشتیها نشان میدهد که بارگیری نفت خام و میعانات گازی ایران در ماه اوت ۲۰۲۶ به طور متوسط تنها بین ۲۲۰ تا ۲۶۰ هزار بشکه در روز بوده است، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته بین ۱.۷ تا ۲ میلیون بشکه در روز متغیر بود. این میزان کاهش بیش از ۸۰ درصدی در حجم صادرات، نه بر اساس یک مدل فرضی بدترین سناریو، بلکه بر اساس جابجایی واقعی نفت توسط کشتیهای واقعی محاسبه شده است.
علت اصلی این وضعیت، محاصره دریایی آمریکا در تنگه هرمز است که در اواسط ژوئیه ۲۰۲۶، پس از یک دوره کوتاه کاهش تنش که به دنبال توافق صلح کوتاهمدت در ماه ژوئن صورت گرفته بود، مجدداً برقرار شد. گزارشهای رصد نشان میدهند که از زمان از سرگیری این محاصره، هیچ محموله تأیید شده نفت خام ایران با موفقیت از خط اجرای این محدودیت عبور نکرده است.
ذخایر شناور، شامل تانکرهایی که در سواحل با نفت خام غیرقابل فروش پهلو گرفتهاند، از حدود ۹۰ میلیون بشکه در اواسط ژوئیه به حدود ۲۹ میلیون بشکه تا اواسط سپتامبر ۲۰۲۶ کاهش یافته است. ایران در حال استفاده از این ذخایر برای تأمین نیازهای داخلی و پوشش صادرات باقیماندهای است که قادر به مدیریت آن است، نه به دلیل یافتن خریداران جدید.
با توجه به عدم امکان تخلیه تولیدات جدید، شرکت ملی نفت ایران مجبور به کاهش تولید شده است. تحلیلگران تخمین میزنند که در صورت تداوم محاصره، تولید نفت خام ایران ممکن است به ۱.۲ تا ۱.۳ میلیون بشکه در روز کاهش یابد؛ رقمی که به مصرف داخلی کشور نزدیکتر است تا به میزان صادرات تاریخی آن به بازارهای جهانی.
ایران با از دست دادن روزانه ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون دلار درآمد، معادل تولید ناخالص داخلی یک کشور متوسط در هر چند هفته یک بار، در حال سوزاندن ذخایر اقتصادی خود است. این رقم، اقتصادی را که پیش از این تحت فشار تورم بالا و دسترسی محدود به سیستمهای مالی بینالمللی قرار داشت، تشدید میکند.
پیش از تشدید محاصره، چین بخش عمدهای از صادرات نفت ایران را جذب میکرد، معمولاً با قیمتهای تخفیفخورده که برای هر دو طرف در چارچوب محدودیتهای تحریمی مناسب بود. اکنون حتی این مسیر نیز تا حد زیادی مسدود شده است، نه به این دلیل که چین دیگر خواهان نفت ارزان نیست، بلکه به دلیل اینکه کشتیها قادر به عبور نیستند.
آنچه چین میتواند انجام دهد، استفاده از نفت خام ایرانی است که در حال حاضر در مخازن خود ذخیره دارد؛ موجودیهایی که در ماههایی که صادرات با سهولت بیشتری جریان داشت، انباشته شده بود. محسن پاکنژاد، وزیر نفت ایران، و شرکت ملی نفت ایران به طور عمومی سیگنالهای مقاومت را ارسال کردهاند، اما واقعیت عملیاتی این است که اهرم صادراتی کشور به شدت به تصمیم پکن در خصوص استفاده از ذخایر موجودش بستگی دارد.
دادههای رصد تا اواسط سپتامبر ۲۰۲۶ نشان میدهد که صادرات ایران به پایینترین سطح خود در شش سال اخیر رسیده است.
برای پالایشگاهها در آسیا، به ویژه در چین و هند، نفت خام ایران منبع قابل اعتمادی از خوراک مقرون به صرفه بود. این وقفه در عرضه، تیمهای تدارکات را مجبور میکند تا به دنبال منابع دیگری باشند، معمولاً با قیمتهای بالاتر، هزینهای که در نهایت به مصرفکنندگان نهایی منتقل میشود.
میادین نفتی ایران حتی در صورت کاهش تولید، نیازمند سرمایهگذاری و نگهداری مستمر هستند. راهاندازی مجدد چاههایی که برای مدت طولانی تعطیل شدهاند، هزینههای فنی و مالی را به همراه دارد که با گذشت زمان افزایش مییابد.
